پديده های جالب در روانشناسی – هیپنوتیزم

هیپنوتیزم ابزار نیرومندی است برای نفوذ در مغز و سیستم اعصاب و روان است. **** امروزه از هیپنوتیزم بطور وسیع درعلم پزشکی، تبلیغات، علوم سیاسی، علوم اقتصادی، و مذهبی استفاده می کنند. **** بسیاری از مردم و حتی پزشکان اطلاعات بسیار اندکی از هیپنوتیزم دارند و فکر می کنند هیپنوتیزم خواب یا بیهوشی است . **** هیپنوتیزم خواب نیست، بیهوشی هم نیست ، درجه خاصی از هوشیاری و نفوذ پذیری ذهن نیمه هشیار است. **** هیپنوتیزم تمرکز و آرامش برتر است. انرژی متمرکز روانی که با القاء جهت می پزیرد. **** اگر فوتون های نوری یک لامپ معمولی متمرکز و تابانده شوند قدرت این را خواهند داشت که حتی شیئی را سوراخ کنند (لیزر). انرژی روانی هم همینطور اگر با اسلوبی متمرکز وجهت داده شود نافذ و بسیار تاثیر گذار بر جسم وروان خواهند بود ****
تشريح علمي پديده هيپنوتيزم

در بررسي هاي تاريخي به پديده هاي برخورد مي كنيم كه در هاله هايي از ابهام و تعابير درست و نادرست قرار گرفته است. اين هاله هاي ابهام انگيز شرايطي را باعث مي شوند كه مرزهاي واقعي اين پديده ها در هم شكسته و جايگاه واقعي آنها معرفي نگردد. علل به وجود آمدن اين شرايط ابهام انگيز عظمت برخي از اين پديده ها و جاذبيت آنها و عدم توانايي در فهم و شناخت كامل آنهاست. يكي از اين پديده ها هيپنوتيزم است. 

پديده هايي كه همواره مورد توجه عام و خاص و تعابير مختلف بوده است. عده اي اين پديده را نفوذ مغناطيسمي ، عده اي جادو، عده اي يك رابطه خاص دروني و روحي و عده اي يك رفلكس شرطي شده در قبال تلقينات خاص مي دانند. وقتي دكتر آنتون مسمر طبيب اتريشي در سال 1775 ميلادي پديده اي به نام “مانيه تيزم” كه امروزه آن را “هيپنوتيزم” مي نامند را كشف كرد و اقعا” نمي دانست كه چه چيزي را كشف كرده است. حتي بسياري از علماي علاقمند به اين پديده نيز واقعا” نمي دانستند كه اين پديده چگونه بوجود مي آيد. 

دكتر مسمر تصور مي كرد راه جديدي را براي معالجه امراض رواني كشف كرده است ولي متوجه نبود كه پديده عظيمي را كشف كرده كه دهها راه ديگر از آن منشعب مي شود و معالجه امراض يكي از آنهاست و دهها علم ديگر كه احيانا” هيچ ارتباطي با طبابت نيز در آن وجود دارد. هيپنوتيزم يك حالت روحي خاص شبيه به خواب آلودگي است. يك درجه ای از هشیاری و بدور از تفكرات پراکنده و گوناگون. در حالت هيپنوتيزم تفكرات فرد صرفا” معطوف و متمركز بر صحبت هاي هيپنوتيزم كننده (Hypnotizer) مي باشد.

در حالت هيپنوتيزم ذهن قادر خواهد شد صرفا” روي يك موضوع يا تعداد محدودي از موضوعات متمركز شود و توجه نسبي به محيط و اطراف تقريبا” قطع مي شود. بدين ترتيب تمركزي كه فرد در حالت هيپنوتيزم مي تواند داشته باشد قويتر از حالت عادي است.

در حالت هيپنوتيزم تلقين پذيري فرد و قدرت تخيلات و تصوير سازي ذهن افزايش مي يابد و هرچه درجه هيپنوتيزم عميق تر شود اين خصوصيات نيز قوي تر مي گردند. در همين راستا برخي از نظريه پردازان اعتقاد دارند كه هيپنوتيزم چيزي جز يك تمركز برتر نيست يا به عبارتي:

Hypnosis is a Super Concentration” 

در طول روز مغز با فركانسهاي متفاوتي عمل مي كند . اين فركانس ها را مي توان به امواج گاما، بتا ، آلفا، تتا و دلتا تقسيم بندي كرد. 

اكثر هيپنوتيزم ها در شرايط ويژه مغز با امواج « آلفا » روي مي دهد. برخي از هيپنوتيزم ها و بسياري از تجارب مرتبط با بازگشت به گذشته و عمیق در شرايط « تتا » وحتی «دلتا » روي مي دهد.

تجلي برخي از حالات هيپنوتيزمي
درجات هیپنوتیزم:
هیپنوتیزم دارای سه عرصه سبک ـ متوسط ـ عمیق و خیلی عمیق( سومنامبولیسم) است.
عرصه سبک هيپنوتيزم:

امواج مغزی فرد در این عرصه بین بتا و آلفاست . فرد حس رهائی و آرامش لذت بخشی دارد و حس می کند که دارد بخواب فرو می رود. اگر در اینعرصه به فرد تلقين شود كه قسمتي از بدنش سنگين یا سبک مي شود، ناخودآگاهانه آن قسمت شروع به سنگين یا سبک شدن مي كند. اگر به او تلقین شود که قسمتی از بدنش را نمی تواند حرکت دهد ممکن است قادر به حرکت آن قسمت نباشد. اگر به او تلقین شود که شکلات برای او مفید و خوب است، قبول می کند. اگر به او تلقین شود برای او بد و مضر است این را هم می پذیرد. اگر به او تلقین شود که آرام است و آرامشش هر روز بیشتر و بیشتر می شود و در مواجهه با عوامل استرس زا خشمگین نمی شود این اتفاق هم به احتمال زیاد می افتد. بسیاری از متخصصین این عرصه را برای درمان بیماریهائی همچون اضطراب، استرس، خشم، روابط میان فردی، افسردگی های ملایم و حتی بهبود خواب کافی و مناسب می دانند. حتی برای ایجاد شور و انگیزه در زندگی و انسجام نسبی شخصیت و ارتباطات بهتر با دیگران.


” نکته جالب اینکه همه انسانها شبها قبل از خواب و صبحها بعد از بیداری بطور طبیعی در عرصه سبک هیپنوتیزم قرار می گیرند. اگر در این شرایط به خود مکرراً تلقین نموده و ادامه دهند نتایج فوق العاده آن را خواهند دید”.

عرصه متوسط هيپنوتيزم:

در این عرصه فرد دارای تمرکز قویتری از عرصه سبک هيپنوتيزم است. امواج مغزی فرد بین آلفا و تتا خواهد بود. در مرحله فرد القائات قویتری را می پذیرد. اگر به او تلقين شود که پاهایش به زمین چسبیده و قادر به حرکت آنها نخواهد بود، به احتمال زیاد اینگونه می شود و او واقعاً قادر به حرکت پاهای خود نخواهد بود. 

اگر به او تلقین شود که حس شجاعت و بی باکی خوبی پیدا می کند و با اعتماد به نفس عمل خواهد کرد، بمراتب بهتر و با اعتماد بنفس بهتری عمل خواهد کرد. بیماران وسواسی و افسرده شدید تا حد قابل توجهی در این مرحله به القائات جواب مثبت می دهند و القائات روی آنها تاثیر می گذارد.

عرصه عمیق هيپنوتيزم:

در این عرضه امواج مغزی فرد تتا خواهد بود. اگر در این عرصه به فرد تلقین شود که شادمانی و نشاط تمام وجودش را میگیرد و تمام جهان را مضحک می بیند؛ شروع به خنده می کند و با صدای بلند می خندد؛ مهم نیست چقدر افسرده بوده و یا قبل از هیپنوتیزم غم داشته است. 

همین حالت برای گریه کردن هم صحیح است و اگر به او القاء شود، او شروع کند به گریه کردن و های های گریه میکند. بیماران دارای فوبی های شدید، وسواسی، افسرده شدید، پارانوئید و بیماران روان تنی در این مرحله واکنش مثبت نشان می دهند. از این مرحله برای تقویت سیستم ایمنی بیماران ام ـ اس و سرطان های مختلف بسیار بهرمند می شوند. حتی برای خدمات دندانپزشکی و زایمان بدون درد و بسیاری از خدمات دیگر. 

اخیراً در روانشناسی شاخه فرعی بنام سایکو آنکولوژی ایجاد شده که کار آن استفاده از فنون آرامش و هیپنوتیزم روی بیماران ام ـ اس و سرطانی است و تاثیر آن برای رفع علائم روانی و جسمی بیماریهای سخت فوق العاده است. اعتماد بنفس های بالا، باز سازی شخصیتی و سایکو آنالیز در این مرحله می تواند صورت پذیرد. این مرحله حتی برای دوپینگ های روانی ـ ورزشی استفاده های زیادی می توان کرد. 

دادن اعتماد بنفس و قدرت جسمی و روانی برتر به ورزشکاران که اخیر کاربرد فراوانی در عرصه ورزشهای قهرمانی و جهانی پیدا کرده.

*** اخیراً در روانشناسی یک شاخه فرعی بنام سایکو آنکولوژی ایجاد شده که کار آن استفاده از فنون آرامش و هیپنوتیزم روی بیماران ام ـ اس و سرطانی است و تاثیر آن برای رفع علائم روانی و جسمی بیماریهای سخت،فوق العاده است. *** دوپینگ روانی در عرصه سنگین هیپنوتیزم صورت می پذیرد و تاَثیر آن در افزایش قدرت جسمی و روانی ورزشکاران حائز اهمیت است. ***
عرصه خیلی عمیق( سومنامبولیسم):

تمرکز فرد در این عرصه از مراحل قبلی عمیق تر است . امواج مغزی فرد در حالت تتا و حتی ممکن است دلتا باشد. در این عرصه تقریباً فرد هر نوع القائی را می پذیرد مگر با خواست باطنی اش مغایرت داشته باشد.
اگر در عرصه سنگین هیپنوتیزم و یا سمنامبولیسم به فرد القاء شود که قسمتی از بدنش بی احساس و سر شده و هرگز درد و با لمس آتش و یا فرو کردن سوزن درد و سوزشی احساس نخواهد کرد اینگونه خواهد شد و اگر به واقع شما آن قسمت را سوزن بزنید یا شعله کبریت و یا سیگار روشنی را به آن نزدیک کنید واکنش نشان نخواهد داد. حتی اگر در آن منطقه سیگار روشنی را خاموش کنید واکنش نشان نخواهد داد و احساس درد و سوزشی ابراز نخواهد کرد.


در این عرصه از هيپنوتيزم، فرد داراي شرايط ذهني خاصي مي‌گردد كه مي‌تواند بسياري از خاطرات و محتويات واپس‌زده‌شده ذهني خود را بياد بياورد. بسياري از خواسته‌ها، آرزوها، تعارضات و اميال نهائي شده كه شايد براي سالها در روان نا هشیار ذهن مدفون شده و گاهاً بشكل اضطراب ظاهر مي‌شوند و فرد را رنج مي‌دهند و فرد از علل آنها كاملاً نامطلع است می توانند کشف و حساسیت زدائی شوند.
این مرحله از هیپنوتیزم عرصه پژوهش های فراوان و حتی اعمال و کارهای فراحسی و پارا سایکولوژیست یا فرا روانشناختی است.


بسیاری از افراد که خود را سایکیک (Psychic) معرفی می کنند ممکن است از هیپنوتیزم های این مرحله استفاده کنند. البته اگر بدن اشراف داشته باشند. تخلیه عاطفی های بسیار قدیمی؛ ترک اعتیاد های چندین ساله و مزمن؛ هیپنوآنالیزهای پیچیده مرتبط با دوران های اولیه و قدیمی زندگی و باز سازی اصولی شخصیت در این مرحله می تواند صورت پذیرد.

*** فرد در حالت هینوتیزم به منطق القائات نمی اندیشد و متمرکز بر القاء است. اگر القائی که به او می شود بپذیرد، در وجودش انجام می شود و اتفاق می افتد. *** با هیپنوتیزم می توان علائم بیماریهای مختلف را کاهش داد و یا از بین برد و سلامتی و نشاط جایگزین آن کرد. سرعت درمان با هیپنوتیزم، بخصوص هیپنوتیزم های شناختی – رفتاری چند برابر قوی تر و سریعتر از شیوه های معمول است و کاملا یک کار تخصصی است.
تلقينات پست هيپنوتيزم (Post-hypnotic suggestion)

القائاتی را که در مراحل هیپنوتیزمی به فرد می شود و فرد بعد از بیرون آمدن از حالت هیپنوتیزم آنها را انجام می دهد حالت و رفتار پست هیپنوتیزمی گویند. 

این حالات معمولاً در عرصه های سنگین و سومنامبولیسم شرطی شده بعد از بیرون آمدن از حالات هیپنوتیزمی انجام می شود. برای مثال اگر به فرد القاء شود که یکساعت بعد از بیرون آمدن از این حالت بشدت احساس تشنگی می کند و یا بدنش بشدت شروع به خارش می کند این اتفاق خواهد افتاد . یا کار خاصی را درهر زمانی حتی زمان غیر معمول از او خواسته شود انجام خواهد داد ( البته اگر مغایر با شئونات درونی اش نباشد).

آیا هیپنوتیزم می تواند مضر یا خطرناک باشد؟

انجمن پزشكي بريتانيا در سال 1955 و انجمن پزشكي امريكا در سال 1958 هيپنوتيزم را بعنوان يك شيوه موثر درمان بطور رسمي پذيرفته‌اند و براي آن ارزش درماني زيادي قائل شده‌اند.


هیپنوتیزم یک حالت تقویت شده طبیعی وجود و ذهن خود انسان است و می توانند فواید و آرامش فراوان بدنبال داشته باشد. القائاتی که به فرد می شود این حالات هیپنوتیزم را جهت می دهند و آنها باید حساب شده و دقیق باشند و مغایر با توانائی های فرد نباشند. برای مثال القاء بلند کردن یک وزنه سنگین بیش از توان فرد می تواند برایش مضر باشد علیرغم اینکه فرد این کار را انجام دهد. بنابراین ملاحضات ویژه شرایط یک فرد می تواند خیلی مهم باشد. . ما اعتقاد داریم که هیپنوتیزم می باید صرفاً توسط یک روانشناس بالینی و درمانگر با تجربه صورت پذیرد. مثل هر نوع طبابت دیگر. در این صورت می تواند کاملاً امن و بی ضرر باشد.


هيپنوتيزم نه تنها ارزش درماني بالائي دارد و مي‌توان از آن براي بهبود مشكلات و اختلالات رواني و روان – تني بهره گرفت، بلكه ارزش زيادي در ارتقاء سطح بهداشت رواني، پيشگيري از بيماريها و افزايش توانشهاي فردي نيز دارد. از اينها گذشته هيپنوتيزم يك وسيله با ارزش براي پژوهش و كاوشهاي ذهني و رواني است و از آن مي‌توان براي فهم و درك دنياي درون انسانها بهره‌مند شد. ايجاد شرايط فراحسي و فهم و درك عميق آنها از جمله كاربردهاي ديگر هيپنوتيزم است كه خيلي‌ها بدان علاقمند هستند.

آیا همه افراد هیپنوتیزم می شوند؟

تحقیقات متعدد نشان داده که در هر جامعه ای :
15% افراد دارای استعداد بالا،
45% دارای استعداد متوسط،
35% دارای استعداد ضعیف و
5% فاقد استعداد لازم برای هیپنوتیزم پذیری هستند. بنابراین همان گونه که ملاحظه می شود 95 % درصد مردم دارای استعداد هیپنوتیزم پذیری هستند.

Saed Ahmadi PhD